Ἱστορικὴ ἡμέρα γιὰ τὴ Σάμο – Τρία σημαντικὰ μνημεῖα τῆς πίστεως καὶ τῆς πολιτιστικῆς μας κληρονομιᾶς
Ἡ Παρασκευή 3 Ἰουλίου 2026 ἀποτέλεσε μία ξεχωριστὴ ἡμέρα γιὰ τὴ Σάμο, καθὼς πραγματοποιήθηκαν τρεῖς σημαντικὲς ἐκδηλώσεις ποὺ συνδέονται μὲ τὴν προστασία, τὴν ἀνάδειξη καὶ τὴ συνέχιση τῆς ζωῆς ἱερῶν καὶ ἱστορικῶν μνημείων τοῦ τόπου μας, παρουσία τῆς Ὑπουργοῦ Πολιτισμοῦ κ. Λίνας Μενδώνη.
Πρῶτος σταθμὸς ἦταν ὁ Μητροπολιτικός Ἱερὸς Ναὸς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου Καρλοβάσου, ὅπου ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας κ.κ. Εὐσέβιος τέλεσε τὸν Ἁγιασμὸ γιὰ τὴν ἔναρξη τῶν ἐργασιῶν ἀποκαταστάσεως καὶ συντηρήσεως τοῦ πληγέντος βαρέως ἀπό τοῦ σεισμοῦ τῆς 30ῆς Ὀκτωβρίου 2020 ἱστορικοῦ αὐτοῦναοῦ.
Ὁ Σεβασμιώτατος κατά τόν χαιρετισμό του ἀνέφερε:“μετά τήν ἐπιτόπιο ἐπίσκεψη τοῦ Πρωθυπουργοῦ κ. Κυριάκου Μητσοτάκη 31 Ὀκτωβρίου 2020 καί τήν ἐλπιδοφόρο δήλωσή του: “Σεβασμιώτατε μαζί θά ξαναχτυπήσουμε καί πάλι τίς Καμπάνες, γιατί αὐτό ἀξίζει στό μεγαλοπρεπή αὐτό Ναό, ὅπως καί σέ ὅλη τήν ἱστορία αὐτοῦ τοῦ ὅμορφου τόπου”.
Τήν ἐπόμενη ἡμέρα ἧλθε ἐκ τοῦ ἰδιαιτέρου γραφείου του Πρωθυπουργοῦ ἡ ὑπόδειξη νά ἀπευθυνθοῦμε πρός τήν ἐπενδυτική ἰδιωτική, κεφαλαιουχική ἐταιρεία DESTINY τοῦ κ. Εὐαγγέλου Παπαευαγγέλου ἡ ὁποία αὐθορμήτως ἀπεδέχθη νά βοηθήσει καί μετά τῆς ὁποίας ἐταιρείας ὑπογράψαμε ἰδιωτικό συμφωνητικό 19 Νοεμβρίου 2020 διά τήν ἀνάληψη δωρεάν τοῦ κόστους ἐκτέλεσης ἐργασιῶν, μέτρων προστασίας καί ἄρσης ἐτοιμοροπίας τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ. Ἡ ἐταιρεία ἔφερε εἰς πέρας: α) τίς ἐργασίες καθαίρεσης ἐτοιμόροπων τμημάτων ἀναδομῶν, τοιχοποιιῶν καί θολοδομιῶν, β) τήν ἀπομάκρυνση τῶν ὑλικῶν κατάρρευσης καί τόν καθαρισμό τοῦ ἐσωτερικοῦ τοῦ Ναοῦ καί γ) τήν τοπογραφική μελέτη τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ μέ ὄψεις καί κατόψεις. Πάντοτε εὐχαριστοῦμε καί εὐγνωμονοῦμε γιά τόν αὐθορμητισμό, τήν ἀγάπη, τήν συνεργασία καί τήν προσφορά τῆς ἀνωτέρω ἐταιρείας.
Μέ τήν ἀνύστακτη μέριμνά σας κ. Ὑπουργός, καί τό ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον σας, τό Ὑπουργεῖο σας 17 Νοεμβρίου 2020 ἀνέθεσε τήν ἐκπόνιση μελετῶν γιά τά ἄμεσα μέτρα προστασίας ὑποστηλώσεως καί ἀντιστηρίξεως. Κυρίως τοῦ τρούλου καί τῶν ἄλλων ἐπικίνδυνων πρός κατάρευση τμημάτων.
Μετά ἀπό παράκλησή μας καί ἐντολἠ σας πρός τήν διεύθυθνση συντήρησης Ἀρχαίων καί Νεωτέρων μνημείων προστατεύθηκε διά εἰδικῆς κατασκευῆς τό ξυλόγλυπτο ἐπιχρυσομένο τέμπλο καί ὁ ἄμβωνας (1739) τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ.
Μέ ἀπόφασή σας ἀνετέθη ἡ ἐκτέλεση τοῦ ἐρευνητικοῦ προγράμματος “Ἐρευνητικές Ἐργασίες γιά τήν ἀποκατάσταση τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ Κοιμήσεως τῆς Θετόκου στό Καρλόβασι τῆς Σάμου”, στό Πολυτεχνεῖο Κρήτης Σχολή Ἀρχιτεκτόνων Μηχανικῶν μέ ἐπιστημονικό ὑπέυθυνο τόν Καθηγητή κ. Νικόλαο Σκουτέλη Διευθυντή ἐργαστηρίου τεκμηρίωσης καί ἀποκατάστασης ἱστορικῶν κτηρίων καί συνόλων.
Τό ἀνωτέρο ἐρευνητικό πρόγραμμα μέ τήν ὑπογραφή προγραμματικῆς συμβάσεως μεταξύ Γενικῆς Γραμματείας Αἰγαίου καί Νησιωτικῆς Πολιτικῆς, τοῦ Ὑπουργείου Πολιτισμοῦ καί Ἀθλητισμοῦ καί τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Σάμου καί Ἰκαρίας, χρηματοδοτήθηκε ἀπό τόν προϋπολογισμό τῆς Γενικῆς Γραμματείας Αἰγαίου καί Νησιωτικῆς Πολιτικῆς μέ ἀπόφαση τοῦ Γενικοῦ Γραμματέα Αἰγαίου καί Νησιωτικῆς Πολιτικῆς κ. Ἐμμανουήλ Κουτουλάκη καί ἀνῆλθε στό ποσό τῶν 250.000 ευρω.
Τήν διαχείρηση καί παρακολούθηση τῆς ἐκπόνισης τοῦ ἐρευνητικοῦ προγράμματος καί φορέας ὑλοποίησης εἶναι ἡ Διεύθυνση Ἀναστήλωσης Βυζαντινῶν καί Μεταβυζαντινῶν Μνημείων/Τμῆμα ἔργων τοῦ Ὑπουργείου Πολιτισμοῦ μέ ὁνομασία τοῦ ἔργου “ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΟ ΚΑΡΛΟΒΑΣΙ ΣΑΜΟΥ” μέ προϋπολογισμό ἔργου 7.500.000.000 ευρω (με Φ.Π.Α.) ἀνάδοχο ΟΚΤΑΝΑ Α.Ε. καί χρηματοδότηση ΤΠΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 2026-2030”
Νωρίς τό ἀπόγευμα πραγματοποιήθηκαν στὸ Ἄνω Βαθὺ τὰ ἐγκαίνια τοῦ πλήρως ἀποκατεστημένου Ἱεροῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου, γνωστοῦ ὡς «Ἀη-Γιαννάκηδες», ἑνὸς ἀπὸ τὰ σημαντικότερα μεταβυζαντινὰ μνημεῖα τῆς Σάμου.
Στὸν χαιρετισμό του, ὁ Σεβασμιώτατος χαρακτήρισε τὴν ὁλοκλήρωση τοῦ ἔργου ὡς τὴν πραγματοποίηση ἑνὸς διαχρονικοῦ πόθου ἀπό τῆς ἑνάρξεως τῆς Ἀρχιερατικῆς του διακονίας στό Νησί μας, τῶν κατοίκων τῆς περιοχῆς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔπαψαν ποτέ νὰ ἐνδιαφέρονται γιὰ τὴ διάσωση τοῦ ἱστορικοῦ ναοῦ. Παράλληλα, εὐχαρίστησε θερμὰ τὴν Ὑπουργὸ Πολιτισμοῦ, τὴν Ἐφορεία Ἀρχαιοτήτων Σάμου καὶ Ἰκαρίας, καθὼς καὶ ὅλους τοὺς συντελεστὲς τοῦ ἔργου, γιὰ τὴ συμβολὴ τους στὴν ἀποκατάσταση καὶ ἀνάδειξη τοῦ σημαντικοῦ αὐτοῦ μνημείου. Προσέφερε δέ στήν κ. Ὑπουργό πιστό ἀντίγραφο πίνακα τοῦ ἱστορικοῦ αυτοῦ Ναοῦ ἔργο τοῦ ἀειμνήστου Σαμίου καλλιτέχνη Εὐρυγένη.
Ἡ κ. Λίνα Μενδώνη ἐξέφρασε τήν ἱκανοποίησή της γιά τήν ὁλοκλήρωση τοῦ ἔργου καί τόνισε ὅτι ὁ ναὸς ἐπιστρέφει στὴ φυσικὴ του λειτουργία, ὡς χῶρος προσευχῆς καὶ λατρείας, ἐνῶ ἀνακοίνωσε ὅτι θὰ ἀκολουθήσει νέα φάση ἐργασιῶν γιὰ τὴν συντήρηση τοῦ ξυλόγλυπτου τέμπλου καὶ τῶν τοιχογραφιῶν.
Τελευταῖος σταθμὸς τῆς ἡμέρας ἦταν τὸ Παλαιοχριστιανικὸ Κοιμητήριο τῆς ἀρχαίας πόλεως τῆς Σάμου, στὴ θέση «Γλυφάδα» Πυθαγορείου, ὅπου παρουσιάστηκε τὸ ἔργο διαμορφώσεως καὶ ἀναδείξεως ἑνὸς ἀπὸ τὰ σημαντικότερα μνημεῖα τῶν πρώτων χριστιανικῶν αἰώνων τοῦ νησιοῦ, ποὺ χρονολογεῖται ἀπὸ τὸν 4ο ἕως τὰ μέσα τοῦ 7ου αἰῶνος μ.Χ. Οἱ παρεμβάσεις ποὺ πραγματοποιήθηκαν καθιστοῦν πλέον τὸν χῶρο περισσότερο λειτουργικὸ καὶ προσβάσιμο, ἀναδεικνύοντας τὴν ἱστορικὴ καὶ πνευματικὴ του σημασία.
Ἡ ζωντανή παράδοση πού μέχρι σήμερα διατηρεῖται στήν Τοπική μας Ἐκκλησιαστική καί Ἱστορική μνήμη τοῦ Σαμιακοῦ λαοῦ, ἐμφανίζει τό Παλαιοχριστιανικό Κοιμητήριο καί μάλιστα σέ θολωτό τάφο ἕνα μαρτύριο τοῦ 4ου αἰῶνος μ.Χ. στό ἐσωτερικό τοῦ ὁποίου διατηροῦνται τρία ἀρκοσόλια πού στέγασαν τά λείψανα τῶν τριῶν Στρατιωτικῶν Ἁγίων Γρηγόριο, Θεόδωρο καί Λέοντα, πού ἐμόνασαν στή Σάμο καί μαρτύρησαν κατά τήν ἐποχή τοῦ Κωνσταντίου, ἀγωνιζόμενοι κατά τοῦ ἀρειανισμοῦ. Τά λείψανά τους ἠρπάγησαν ἀπό Βενετοῦς τό α΄ μισό τοῦ ΙΓ΄ αἰῶνος. Ἡ δέ Τοπική μας Ἐκκλησία τούς ἑορτάζει ἐτησίως 11 Σεπτεμβρίου, ἡμέρα τῆς μνήμης των.
Ὁ σεπτός μας Ποιμενάρχης μας προσέφερε εἰς αγαθήν ἀνάμνησιν πρός τήν Ἐρίτιμο κ. Ὑπουργό ἀντίγραφο παλαιᾶς εἰκόνος τῶν τριῶν Σαμίων Στρατιωτικῶν Ἁγίων.
Ἡ Ἱερὰ Μητρόπολις Σάμου, Ἰκαρίας καὶ Κορσεῶν ἐκφράζει τὶς θερμὲς εὐχαριστίες της πρὸς τὸ Ὑπουργεῖο Πολιτισμοῦ, τὴν Ἐφορεία Ἀρχαιοτήτων Σάμου καὶ Ἰκαρίας, τὴν Περιφέρεια Βορείου Αἰγαίου καὶ ὅλους ὅσοι συνέβαλαν στὴν πραγματοποίηση τῶν σημαντικῶν αὐτῶν ἔργων.
Ἡ Ἐκκλησία μας χαίρεται, διότι τὰ μνημεῖα αὐτὰ διασώζονται, ἀναδεικνύονται καὶ συνεχίζουν νὰ μαρτυροῦν τὴν πίστη, τὴν ἱστορία καὶ τὴν παράδοση τοῦ τόπου μας, παραδιδόμενα στὶς νέες γενεές.
Παρέστησαν ὁ Περιφερειάρχης Βορείου Αίγαίου κ. Κωνσταντίνος Μουτζούρης, ἡ Γεν. Γραμματέας Ὑπουργείου Πολιτισμοῦ, ὁ Βουλευτῆς Σάμου, ὁ Ταξίαρχος τῆς 79ης ΑΔΤΕ, οἱ Δήμαρχοι Ἀνατολικῆς καί Δυτικῆς Σάμου καί οἱ λοιπές Πολιτικές καί Στρατιωτικές Ἀρχές τοῦ Νησιοῦ μας καί πλῆθος λαοῦ.
